Klenica- dwór i pałac

Dwór zwany domem gościnnym jest położony w południowo-zachodniej części wsi i należy do zespołu pałacowo-folwarczno-parkowego. Leży między podwórzem gospodarczym zlokalizowanym od zachodu, a ogrodem, za którym od wschodu leży park krajobrazowy z pałacem wzniesionym w 1884r.

W 1649r. otyńskie dobra wraz z Klenicą otrzymał zakon jezuitów na mocy testamentu spisanego przez Ernesta barona von Sprintzensteina. Zakonnicy wyremontowali majątek zniszczony i spustoszony w czasie wojny trzydziestoletniej, a w 1680r. zbudowali pierwszy dom gościnny. Budynek wraz z towarzyszącą mu zabudową spłonął w pożarze 18 kwietnia 1690r. W latach 1690-1692 jezuici wznieśli nowe budynki gospodarcze, a w 1693r. postawili nowy dom gościnny. W 1773r. papież Klemens XIV rozwiązał zakon jezuitów. Przez kolejne trzy lata dobra nadal były w posiadaniu zakonu, który za zgodą papieża mógł przez ten czas funkcjonować na terenie Prus. Od 1776r. klenickie mienie przeszło pod zarząd kamery królewskiej. W 1787r. książę kurlandzki Ernest John von Biron kupił otyński majątek wraz z Klenicą. W 1795r. dobra odziedziczył jego syn- Piotr, książę żagański, który zmarł w 1800r. Sukcesorem Klenicy została jego najmłodsza córka Dorota, po mężu de Talleyrand-Perigord księżna Dino. W 1862r. Córka Doroty- Paulina markiza de Castellane objęła wydzielony z dóbr otyńskich klenicki majątek wraz z Swarzenicami i Karszynem. Po jej śmierci, w 1891r. zarząd nad posiadłością sprawował jej zięć Antonii Wilhelm książę Radziwiłł, który okresowo mieszkał w pojezuickim domu do czasu wybudowania w 1884r. Pałacu nazywanego myśliwskim. Nowy budynek stanął na terenie parku położonego na wschód od domu gościnnego. Od tego momentu , w starym domu zamieszkiwali pracownicy majątku. W 1891r. Dobra przeszły we władanie Marii Doroty- żony księcia Radziwiłła. Po śmierci księcia, w 1904r. Posiadłość w Klenicy stała się letnią rezydencją księżnej na stałe mieszkającej w Berlinie. Kolejnym właścicielem majątku został Stanisław Wilhelm książę Radziwiłł. Po jego śmierci w 1920r. posiadłość przeszła na niepełnoletnią córkę Annę Marię, która w 1922r. odsprzedała ją Śląskiemu Towarzystwu Ziemskiemu. W połowie lat 20. XX w. część posiadłości nabył właściciel firmy handlującej drewnem- Johan Jacob Bowinckel z Berlina i pozostał w jego władaniu do końca II wojny światowej. Resztę rozparcelowanego majątku kupił w 1. poł. lat 30. XX wieku Clemens Bußmann.

Dwór jest wzniesiony na planie prostokąta w centralnie umieszczonym ryzalitem w elewacji wschodniej i pseudoryzalitem w elewacji zachodniej. Dwukondygnacyjna bryła była pierwotnie przykryta czterospadowym dachem. Fasada z głównym wejściem była skierowana na wschód. W I poł. XIX w. obiekt przebudowano w związku ze zmianą jego przeznaczenia. Wydzielono nowe pomieszczenia zmieniając układ wnętrz i dachu. Zlikwidowano czterospadową konstrukcję dachu na rzecz dwuspadowej. Główne wejście przeniesiono z elewacji wschodniej na zachodnią, sytuowaną od strony podwórza. Nad portalem drzwiowym wmurowano kamienną tablicę z herbem księżnej Doroty de Talleyrand- Perigord. Na początku XX w. do południowej elewacji dostawiono drewniane schody, prowadzące do mieszkania na piętrze.

Zewnętrzne ściany przepruwają prostokątne otwory okienne. Elewacje opracowane gładkim tynkiem wieńczy szeroki profilowany gzyms. Naroża spinają gładkie pilastry. Wschodnią elewację- dawną fasadę- akcentuje wysunięty przed lico ryzalit zamknięty trójkątnym frontonem, ujętym lizenami. Przyziemie ryzalitu akcentują podwójne, boniowane pilastry zakończone kapitelami trzymającymi belkowanie z przerwanym naczółkiem. Pośrodku usytuowane jest wejście do budynku, nad nim blenda. Na wysokości piętra znajdują się dwie głębokie, przesklepione półkoliście wnęki. Na elewacji południowej, pomiędzy oknami drugiej kondygnacji, umieszczono zegar słoneczny wykonany w technice sgraffito. Wewnątrz częściowo zachowały się elementy historycznego wyposażenia- stolarka drzwiowa.

Pałac
Pałac jest usytuowany w południowo-zachodniej części wsi, po południowej stronie drogi lokalnej z Trzebiechowa do Bojadeł. Rezydencja stanowi główny element zespołu parkowo-folwarcznego, rozplanowanego na osi wschód-zachód. Wokół pałacu założono park krajobrazowy, za którym po zachodniej stronie położony jest folwark.

W 1787r. książę kurlandzki Ernest Johan Biron kupił od królewskiej kamery otyńskie dobra z Klenicą. Osiem lat później majątek odziedziczył jego syn Piotr- książę żagański, który zmarł w 1800r. Sukcesorem Klenicy została najmłodsza córka, zaledwie siedmioletnia Dorota, która w 1809r. weszła w związek małżeński z Edmundem de Talleyrand-Perigord, sięciem Dino. Podczas jej nieobecności nadzór nad majątkiem prowadzili Hennenberg a potem Wrumb. W 1862r. córka Doroty- Paulina markiza de Castellane, mieszkająca w rezydencji pod Paryżem, objęła wydzielony z dóbr otyńskich klenicki majątek wraz ze Swarzenicami i Karszynem. Po jej śmierci w 1891r. zarząd nad dobrami sprawował jej zięć Antonii Wilhelm książę Radziwiłł. Podjął on w latach 1883-1884 budowę zespołu rezydencjonalnego na terenie założonego rok wcześniej parku. Wraz z pałacem wzniesiono nieduży budynek gospodarczy, usytuowany od północy z aneksem po południowej stronie. W 1891r. Dobra przeszły we władanie Marii Doroty – żony księcia Radziwiłła, córki Pauliny de Castellane, a wnuczki księżnej żagańskiej Doroty de Talleyrand- Perigord. W 1904 roku zmarł książę Radziwiłł. Wiosną 1905r. Z inicjatywy Marii Radziwiłł przeprowadzono rozbudowę pałacu. Przez kolejne dziesięć lat klenicki pałac pełnił funkcję letniej rezydencji księżnej, na stałe mieszkającej w Berlinie. Po śmierci księżnej, na mocy testamentu właścicielem majątku został Stanisław Wilhelm książę Radziwiłł, który mając rosyjskie obywatelstwo nie mógł przejąć położonych w Państwie Pruskim dóbr. Posiadłość została oddana pod przymusowy zarząd nadleśniczemu Bläschke z Bojadeł, a następnie hrabiemu Hatzfelde ze Żmigrodu.

Wzniesiony w 1884r. dwukondygnacyjny budynek składał się z korpusu, mieszczącego apartamenty i przylegającego do niego zachodniego skrzydła, gdzie w przyziemiu usytuowano mieszkania dla służby, a na piętrze salę myśliwską. Od północy zaprojektowano wtopiony między korpus i skrzydło czterokondygnacyjny, czworoboczny ryzalit, z nadbudowanym drewnianym belwederem. Na górnej partii prostokątnego ryzalitu, wsparta na kroksztynach spoczywała górująca nad pałacem drewniana altana, przykryta czterema dwuspadowymi daszkami o krzyżujących się kalenicach. Każda z czterech ścian altany była przepruta dużym oknem. Wnętrze pałacu zostało dostosowane do potrzeb przyjeżdżającego na polowania księcia Radziwiłła. Prócz tego w obiekcie znajdowało się mieszkanie prowadzącego majątek urzędnika, pomieszczenia biurowe i archiwum majątku. Dzisiejsza forma architektoniczna została ukształtowana w trakcie przebudowy przeprowadzonej przez budowniczego Dimkę w 1905r. według planów Marii Radziwiłł. Zrealizowany projekt nawiązywał do rozwiązań stosowanych w latach 60. XIX w. przez berlińskiego architekta A. Schulza oraz dzieł H. Muthesiusa. Rozbudowa objęła zachodnie skrzydło, które przedłużono o jeden człon. Dobudowana część została zwieńczona od strony parku szczytem nakrytym dwuspadowym dachem. Na skraju skrzydła dostawiono nieznacznie dominującą nad kalenicą dachu wieżę zamkniętą stożkowym hełmem. Rozebrano drewniany belweder i postawiono na jego miejscu ośmioboczny tambur zakończony hełmem z latarnią. Architektura rozbudowanych partii nawiązywała do istniejącej formy budynku ukształtowanej w 1884r. a wykorzystującej elementy stylu klasycystycznego i Rundbogen.

Po 1945r. rezydencję przejął Skarb Państwa. Obiekt mieścił w latach 1946-1958 biura PGR. W 1958r. W pałacu utworzono Lubuski Uniwersytet Ludowy. W związku z wprowadzeniem nowego przeznaczenia, wykonano remont budynku. Na początku lat 90. XX w. w budynku utworzono Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, następnie Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapeutyczny, który funkcjonował do końca 2006r. Przeprowadzone po wojnie remonty zubożyły wygląd elewacji przez usunięcie ozdobnych drewnianych elementów szczytów i balkonów oraz wysuniętych połaci dachów. Wewnątrz wprowadzono wtórne podziały i nowy wystrój zakłócający pierwotny charakter pałacu. Obecnie pozostaje nieużytkowany.
brak podpisu
Pochodzenie: www.lwkz.pl