Klasztor Franciszkanów we Wschowie

Bracia Mniejsi- Franciszkanie zwani w Polsce bernardynami, którzy przybyli do Wschowy w połowie XV w., zbudowali swoją siedzibę poza murami miasta, na dawnym przedmieściu Wschowy, w kierunku północno-zachodnim od Rynku pomiędzy ulicą Klasztorną (dawniej Zakonna) a ulicą Niepodległości (dawniej Szeroka). Zespół składa się z sześciu obiektów:
  • kościół pw. św. Józefa Oblubieńca
  • kaplica Krzyża Świętego
  • dziedziniec odpustowy z krużgankiem
  • gmach klasztoru
  • Dom Serca
  • Kaplica Papieska- bł. Jana Pawła II
Początki fundacji bernardyńskiej we Wschowie sięgają 1455r., kiedy mieszczanie i magistrat królewski ofiarowali bernardynom teren pod budowę kościoła i klasztoru, znajdujący się poza murami miasta. W 1462r. Z ofiar mieszczan i okolicznej szlachty zbudowano kościół i klasztor z muru perskiego pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu i św. Bernardyna ze Sieny. W latach 1456-1558 klasztor rozwijał się pomyślnie, a zakonnicy prowadzili bez większych przeszkód swoją działalność duszpasterską w mieście i okolicy. W połowie XVI w. nastąpił silny proces przechodzenia mieszkańców Wschowy na luteranizm. W efekcie proces ten doprowadził do otwartego konfliktu pomiędzy zwolennikami luteranizmu a zakonnikami, co z kolei spowodowało likwidację klasztoru. W 1558r zmuszono ich do opuszczenia fundacji, po uprzednim podstępnym spaleniu kościoła i klasztoru.

Dzięki staraniom starosty wschowskiego oraz przy poparciu nuncjusza apostolskiego i biskupa poznańskiego, król Zygmunt III Waza nakazał w 1628r. magistratowi miasta Wschowy zwrot całego zagarniętego terenu po dawnym klasztorze jego prawowitym właścicielom. W rezultacie bernardyni powrócili do Wschowy w 1629r. i osiedlili się przy ocalałej kaplicy św. Anny. Wkrótce potem ok. 1638r., przystąpiono do budowy nowego kościoła i klasztoru. Budowę świątyni ukończono ok. 1644r., którą pierwotnie zamierzano poświęcić św. Annie, ale ostatecznie nadano mu wezwanie św. Józefa. Wybudowany obiekt nosił cechy stylu późnorenesansowego z elementami wczesnego baroku, nawiązywał poprzez zewnętrzne przyszpory, wewnętrzne smukłe pilastry i laskowania okien do tradycji gotyckich. Uroczystej konsekracji nowej świątyni dokonano 25 kwietnia 1652r.

Nie wiadomo jak wyglądało wnętrze pierwszego kościoła. Możemy jedynie przypuszczać, że w skład jego wyposażenia wchodził gotycki krucyfiks, znajdujący się obecnie w kaplicy Krzyża Świętego. Centralnym miejscem świątyni jest ołtarz główny ze stallami, w których zakonnicy odmawiali brewiarz. W 1746r. stary ołtarz zastąpiono nowym, do którego obraz przedstawiający zdjęcie z krzyża namalował (jak głosi umieszczony na nim napis) artysta zakonny brat Walenty Żebrowski. Wzdłuż ścian prezbiterium umieszczono stalle, a w 1771r. do całości dokomponowano ozdobną balustradę. Informacja o bocznych ołtarzach pojawiła się dopiero w latach 80. XVII wieku. W 1683r. z ofiar dobrodziejów sprawiono ołtarze św. Anny i Niepokalanego Poczęcia NMP, w 1688r. wybudowano dalsze ołtarze ku czci św. Franciszka i św. Antoniego. Z czasem przybył ołtarz poświęcony patronowi kościoła św. Józefowi oraz ufundowany w 1743r. przez Jana Tworzańskiego ołtarz św. Jana Nepomucena. Wszystkie przetrwały prawie do końca XVIII w., kiedy w latach 1789-1795 postawiono nowe ołtarze w miejsce starych. Z wyposażenia wnętrza na uwagę zasługuje pięknie zdobiona ambona z 1712r. oraz organy.

Kres istnieniu konwentu wschowskiego położyła kasata, przeprowadzona przez pruskiego zaborcę w 1828r. Kościół i klasztor przekazano dziekanowi wschowskiemu, ten zaś po zabezpieczeniu kosztowności kościelnych zlecił troskę o budowle magistratowi miasta. Po kasacie kościół pozostał pusty. Miał on być przekazany ewangelickiej gminie Nowego Miasta w zamian za jej spalony kościół. Ponieważ gmina protestancka odrzuciła tę propozycję, dekretem królewskim w 1835r. przekazano cały obiekt parafii katolickiej.

Franciszkanie powrócili do Wschowy po II wojnie światowej. Placówka została przejęta przez Prowincję Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W latach 1967-70 otynkowano wieżę kościelną, następnie odnowiono wnętrze świątyni ze szczególnym uwzględnieniem polichromii na sklepieniu. W 1977r. rozpoczęto prace rewaloryzacyjne klasztoru. Budynek zmodernizowano poprzez budowę przebudowę ciągów komunikacyjnych, pomieszczeń mieszkalnych i sanitariatów, refektarza (jadalni klasztornej) i adaptowano strych na pomieszczenia mieszkalne. Drobne prace remontowe w klasztorze trwają jeszcze do dziś.

Biblioteka klasztorna
Wschowski klasztor, podobnie jak inne klasztory, posiadał bibliotekę, w której gromadzone książki służyły zakonnikom do studium, zwłaszcza przy układaniu kazań. Biblioteka jest jedną z nielicznych bernardyńskich, które przetrwały czas kasat i rozproszenia zbiorów i zachowały się nienaruszone, dając doskonały obraz przeciętnego księgozbioru zakonnego. Pierwsza wzmianka dotycząca biblioteki pochodzi z 1718r., a ostatnia z 1804. W obecnym stanie biblioteka liczy 1262 tytuły w 1412 woluminach, w tym 45 piętnastowiecznych, 285 szesnastowiecznych, 402 siedemnastowiecznych. Liczba polskich wydań to 274 tytuły. Biblioteka posiada 28 rękopisów pochodzących z XVII i XVIII w. i egzemplarz Biblii z XV w.

Kościół św. Józefa Oblubieńca
Jest to świątynia późnorenesansowa z elementami gotyku oraz wnętrzem barokowo-rokokowym. Obiekt jest murowany z cegły, nie otynkowany. Od zachodu przylega wieża nakryta baniastym hełmem, z latarnią zwieńczoną krzyżem. Rokokowe ołtarze- główny i boczne wykonał Antoni Schulz z Rawicza w latach 1793-1795. W ściany nawy wmurowano epitafia późnorenesansowe Mikołaja Tarnowieckiego i barokowe rodziny Gurowskich z portretami trumiennymi. Sklepienie nawy i prezbiterium pokrywa barokowa polichromia wykonana ok. 1746r. Ściany boczne nawy i prezbiterium pokrywają ozdobne malowidła z polskimi herbami szlacheckimi nad dolnymi oknami.

Kaplica Świętego Krzyża
Przylega ona do przedsionka przy wieży od strony północnej. Jest to murowana budowla, założona na rzucie prostokąta. Wewnątrz znajduje się ołtarz rokokowy z 1778r. z gotycką rzeźbą Chrystusa Ukrzyżowanego z końca XVIII w.

Dziedziniec odpustowy z krużgankiem
Dziedziniec położony jest od północno-wschodniej strony kościoła, otoczony murem z krużgankami. W narożnikach są widoczne wieżyczki z kapliczkami. W kapliczkach- rokokowe ołtarze z końca XVIII w.

Klasztor franciszkanów
Klasztor powstał około 1640r.- murowany i otynkowany przylega do kościoła od południowej strony. Budynek jest trzyskrzydłowy z wirydarzem. Wnętrza są jednotraktowe, z korytarzami od strony wirydarza. Na parterze sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Podobny korytarz z kasetonowym sufitem jest na piętrze. Na parterze w południowo-zachodniej części klasztoru znajduje się duży refektarz zakonny (jadalnia).

Krypta grobowa pod kaplicą Świętego Krzyża
Kryptę wzniesiono w 1731r. Lokalizacja pod kryptą, w której znajduje się otoczony czcią średniowieczny Krucyfiks, nawiązywała do wczesnochrześcijańskiej tradycji. W tamtych czasach krypty budowano najczęściej nad miejscami świętymi lub grobami męczenników. Wschowska krypta była miejscem pochówku braci zakonnych, dobrodziejów i fundatorów wschowskiego klasztoru franciszkanów. Przez około 100 lat spoczęło tam blisko 60 zmarłych.

Krypta jest pomieszczeniem jednoprzestrzennym o powierzchni około 70 m2 i nakrytym ceglanym sklepieniem z lunetami. Sklepienie pokrywa surowy , pobiałkowany tynk. Północną, zamkniętą półkoliście ścianę wykonano z cegły. Posadzka jest ułożona z kamiennych płyt, analogicznie jak w klasztornym kościele. Kryptę łączą z kruchtą kościoła schody.

Podczas remontów przeprowadzonych w latach 1995-97 kryptę przystosowano do sprawowania obrzędów liturgicznych za zmarłych oraz do zwiedzania. Połączono ją z krużgankami nową klatka schodową. Obniżono poziom posadzki, aby wyeksponować dobrze zachowane sarkofagi z poprzednich epok oraz szklane sarkofagi z widocznymi szczątkami zmarłych.
brak podpisu
Pochodzenie: www.klasztr.wschowa.net.pl