Wieże ciśnień- ciekawe budowle w Lubuskiem

Wieża ciśnień to budynek, na szczycie którego znajduje się zbiornik wodny, służący do zapewnienia stabilnego ciśnienia w wodociągu. Zbiornik musi być umieszczony powyżej odbiorców, ponieważ działa na zasadzie naczyń połączonych. Na stacjach kolejowych była używana do zasilania parowozów. Obecnie wieże ciśnień prawie całkowicie zostały wyparte przez hydrofory i pozostały głównie jako awaryjne źródła wody, gdyż mogą dostarczyć stosunkowo dużo wody przy całkowitym braku zasilania.

W dzisiejszych czasach często zaniedbane i zdewastowane, raczej nie pełnią już swoich pierwotnych funkcji. Są jednak bardzo ciekawymi budowlami, zwłaszcza pod względem architektonicznym. Coraz więcej przechodzą na własność prywatnych inwestorów, bądź różnego rodzaju organizacji co może je uratować od ostatecznej zagłady.

Drezdenko
Wodociągowa wieża ciśnień jest zlokalizowana na południe od centrum Drezdenka, w obrębie Miekskiego Zakładu Wodociągowego i Kanalizacji. Budowla została wzniesiona jako element zakładu w latach 1906- 1907, według projektu inż. Heinricha Ehlerta z Duesseldorfu.

Wieża jest dwuczęściową budowlą, składa się ze stalowego zbiornika wodnego typu Inze oraz murowanego trzonu, na którym jest wsparty zbiornik wodny. Instalację uzdatniania wody i stację pomp zlokalizowano poza wieżą, w osobnych, wolnostojących budynkach. W dolnej partii trzon jest ośmioboczny, powyżej kolisty, zwężający się ku górze. Budowla jest podpiwniczona. Wnętrze podzielono na sześć kondygnacji. Wejście znajduje się po wschodniej stronie.

Wobec wieloletnich zaniedbań stan techniczny wieży jest zły. W ostatnim czasie po interwencji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wykonano remont zabezpieczający zbiornika.

Kożuchów
Kożuchowską wieżę ciśnień wybudowano w 1908r. Ma ona wysokość 38,90 m i usytuowana jest w najwyższym punkcie miasta na wysokości 111, 80 m n.p.m. w otoczeniu miejskiej zabudowy i zieleni. Od stacji pomp dzieli ją odległość kilkuset metrów, sąsiaduje natomiast z ciągiem starych fortyfikacji miejskich. To ostatnie sprawiło, że nadano jej formę imitującą wieżę zamkową/ blanki, nawieszenie partii zbiornika. W tym kontekście obiekt stanowi przykład maskowania funkcji inżynierskich dzieła historycznymi kostiumami, nawiązującymi w tym przypadku do średniowiecznego budownictwa obronnego.

Taki kształt wieży był również efektem ówczesnego dążenia do nadania architekturze form narodowych, a budowla zyskała romantyczną oprawę. Jest to obiekt z cegły klinkierowej, z której jest uformowany również detal architektoniczny. Zwężający się ku górze trzon, wzniesiony na planie koła, podtrzymuje zbiornik typu Intze. Dolna część przybiera kształt ściętego stożka. Na trzonie spoczywa górna część, walcowata, kryjąca zbiornik. Na niej jest wsparta dachowa konstrukcja z więźbą drewnianą również w kształcie stożka, pokryta ceramiczną dachówką. W tympanonie umieszczono płaskorzeźbę z herbem miasta i wstęgą, na której widnieje data 1908. Tą dekorację cechuje jeszcze płynność secesyjnej formy- roślinne elementy w tle. Utrzymano również oryginalną stolarkę drzwiową i okienną ze wszech miar zasługująca na uwagę.

Ośno Lubuskie
Wieża ciśnień w Ośnie Lubuskim została wzniesiona poza zabudowaniami miejskimi przy drodze do Rzepina. Budowla powstała w 1903r. w pobliżu studni głębinowych, obok zlokalizowano też przepompownię. Po II wojnie światowej wieża została poddana remontowi- usunięto uszkodzenia wynikające z działań wojennych.

Wieża to obiekt murowany z kamienia i cegły, nietynkowany. Wieżę wzniesiono na planie dwunastobocznym, przechodzącym w zwężający się ku górze walec, z wykuszem w górnej partii. Powyżej znajduje się dwunastoboczna głowica, wzniesiona w konstrukcji ryglowej z prostokątnymi oknami, ze zbiornikiem wodnym i nakryta dachem ostrosłupowym, wielopołaciowym. Wejście jest usytuowane po stronie południowej w formie portalu, o otworze drzwiowym zamkniętym odcinkiem łuku. Wewnątrz budowli znajduje się metalowa klatka schodowa z drewnianymi podestami, prowadząca do zbiornika.

Architektura wieży nawiązuje do średniowiecznego budownictwa obronnego. Reprezentuje cechy stylistyczne neoromanizmu poprzez formy i wykroje wąskich okien w trzonie. Wieża w Ośnie jest jedną z cenniejszych tego rodzaju budowli w północnej części województwa.

Strzelce Krajeńskie
Ta wieża została wybudowana w 1929r. w zachodniej części miasta. Ujęcia wodne były zlokalizowane w oddalonej o 4 km miejscowości Sławno. Przy ujęciach była usytuowana pompownia, dzięki której woda była tłoczona rurociągiem do wieży.

W 1945r. wieża została uszkodzona pociskiem artyleryjskim. Po krótkim remoncie oddano ją ponownie do użytku. W 1960r. wymieniono pokrycie dachowe z miedzianej blachy na stalową ocynkowaną. Ponowna wymiana miała miejsce w 1987r., wówczas również pomalowano wnętrze budynku.

Trzon budowli wzniesiono na planie koła. Bryła jest ukształtowana w formie walca zwężającego się ku górze ze stożkowym hełmem w zwieńczeniu i chorągiewką pogodową z datą budowy. W najwyższej kondygnacji umieszczono zbiornik wodny, do którego są doprowadzone instalacje. Obecnie nie pełni ona swoich pierwotnych funkcji. Wewnątrz, po remoncie i adaptacji, zlokalizowano siedzibę Stowarzyszenia Miłośników Kultury Łemkowskiej Lemko-Tower.

Gorzów Wielkopolski
Jest położona przy Parku im. H. Siemiradzkiego. Jej kształt przypomina basztę, usytuowaną na wzgórzu. Zbudowano ją w 1896r. w stylu neogotyckim. Zbiorniki na wodę o łącznej pojemności 1 000 000 litrów znajdują się pod wieżą, wewnątrz wzgórza usypanego jeszcze w czasach napoleońskich. Obok znajduje się budynek przepompowni.

Międzyrzecz
Miejska sieć wodno-kanalizacyjna w Międzyrzeczu została zbudowana w latach 1911-1916. Jednym z jej głównych elementów była oddana do użytku w 1916r. wieża ciśnień. Imponująca budowla, licząca 48 m wysokości, nakryta dachem namiotowym, znajduje się przy ulicy Staszica. Obiekt jest objęty programem ochrony zabytków.

Jasień
Wieża ciśnień wznosi się na wysokość 22 m. Jej budowę rozpoczęto w 1928r. Została zbudowana jako ośmiokątna wieża klinkierowa. Pod kopułą wieży znajduje się zbiornik wodny, który mógł pomieścić 100 kubików wody. Kilkadziesiąt lat temu wieża przestała spełniać swoją funkcję. W 2002r. wieżę przekazano kołu PTTK „Włóczęga” w Jasieniu, które urządziło w jej wnętrzu swoją siedzibę. Wokół rozciąga się piękny park.

Jankowa Żagańska
Wieża została zaprojektowana przez uznanego berlińskiego architekta Otto Bartninga (1883-1959). Wzniesiono ją w 1922r. na terenie dawnej cegielni, która przed II wojną światową należała do gruntów wsi Szczepanów (niem. Zeipau). Pod względem formalnym budowla jest osadzona w nurcie architektury ekspresjonistycznej, co w przypadku tego typu obiektów stanowi prawdziwą rzadkość na terenie Polski.

Wieżę wzniesiono z cegły na rozbudowanym wielobocznym planie, dzięki któremu jej sylwetka uzyskała niezwykle dynamiczną formę. Pięciokondygnacyjna  bryła zwęża się łagodnie ku górze. Nakrywający ją dwuspadowy dach ukształtowano w taki sposób, iż akcentuje partie szczytowe wysunięte przed lico murów. Załamujące się pod kątem prostym płaszczyzny ścian oraz dynamicznie wypiętrzone i nadwieszone szczyty nadają budowli malowniczości i ekspresji.

Na poszczególnych kondygnacjach budowli umieszczono wydłużone wąskie otwory okienne z reliktami dawnej stolarki krosnowej. W przyziemiu znajduje się wejście, w którym zachowały się drewniane drzwi jednoskrzydłowe. Choć obiekt od dawna pozostaje nieużytkowany to przed kilku laty właściciel- firma Wieneberger- wykonał remont dachu, co zahamowało proces niszczenia zabytku.

Na podkreślenie zasługuje fakt, że wieża ciśnień w Jankowej Żagańskiej jest obecnie jedynym przykładem twórczości tego uznanego architekta w Polsce. Obserwując budowlę z oddali można dostrzec jak jej prosta i mocna w swoim wyrazie formalnym bryła w sposób harmonijny została wkomponowana w otoczenie i na tle nizinnego krajobrazu wyłania się jakby była jego naturalnym i integralnym elementem. Na uznanie zasługuje sposób w jaki Bartning potrafił po mistrzowsku zjednoczyć budowlę z krajobrazem.
brak podpisu
Pochodzenie: www.lwkz.pl; www.polskaniezwykla.pl