Twierdza Drezdenko

Pierwsze wzmianki o Drezdenku można odnaleźć w zapiskach z 1234r. dotyczących jednej z szeregu warowni polskich strzegących granic wzdłuż Noteci. Przed 1270r. w miejscu grodu wzniesiono zamek nizinny, który stanowił ośrodek feudalny aż do XIV w. Tereny, na których postawiono gród nie sprzyjały rozwojowi rolnictwa, tak więc mieszkańcy musieli utrzymywać się z gospodarki leśnej, rybnej i handlu.

Przypuszcza się, że w Drezdenku, podobnie jak w innych wczesnośredniowiecznych grodach, istniało obwarowane podgrodzie, które zamieszkiwali ludzie z nim związani. Wraz z upływem lat mała wyspa z grodem i podgrodziem rozbudowywała się i zajmowała coraz większe obszary wzdłuż szlaku co dało początek dzisiejszemu miastu. Usytuowanie przy szlaku jednoznacznie potwierdza targowe funkcje osady. Do rozwoju handlu przyczyniała się również stacjonująca tam załoga wojskowa.

O obwarowaniach dowiadujemy się z listu sędziego i rajców miejskich do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. W 1404r. proszą oni o pomoc w odbudowie zamku i obwarowań miejskich, które uległy zniszczeniu w trakcie prowadzonych działań wojennych. Następna wzmianka o remoncie murów z 1503r. informuje, że były one z cegły. Niestety na planie z 1740r. nie widać murów, co może świadczyć, iż zostały one zniszczone w trakcie wojny trzydziestoletniej.

Miasto posiadało dwie bramy. Od północy Bramę Niemiecką i od południa, której nazwy nie zachowano. Południowa została rozebrana w trakcie budowy nowej twierdzy a jej rolę objęła Polska Brama na terenie fortyfikacji. Można przypuszczać, że istniały również dwie furty o znaczeniu gospodarczym kierujące na wschód i na zachód od miasta jednakże nie ma dowodów na ich budowę oraz zniszczenie.

Na początku XV w. Drezdenko było w rękach krzyżackich. Jednakże polskie władze usilnie starały się o odzyskanie Twierdzy w tak strategicznym dla kraju położeniu. Niestety w 1455r. miasto wraz z Nową Marchią trafia pod panowanie Brandenburgii i pozostaje w takim układzie aż do 1945r.

W XVI w. miasto straciło na znaczeniu, jednakże dzięki ogromnej inwestycji elektora brandenburskiego Joachima Fryderyka, w latach 1603-1604 na wschód od miasta wybudowano potężną twierdzę, która przywróciła utraconą pozycję i prestiż. Projekt wykonał holenderski inżynier wojskowy. Niedługo po przyjęciu projektu rozpoczęto wytyczanie twierdzy w terenie. Historia Drezdenka od XVII w. jest bardzo związana z losami jego fortyfikacji.

Twierdzę wzniesiono na wschód od miasta, z którym łączyła ją droga i brama wałowa w zachodniej kurtynie. Przez rzekę prowadził drewniany most łączący budowlę z drogami na Śląsk i Wielkopolskę. Jedno przęsło mostu było zwodzone. Fortyfikacja została wybudowana na planie pięcioboku z bastionami w każdym z narożników. Otaczała ją fosa z wodą z pobliskiej Noteci. Wewnątrz twierdzy wzniesiono budynki mające zapewnić samowystarczalność na wypadek dłuższego oblężenia. W ich skład wchodziły koszary, magazyny, spichlerze, wartownie oraz mieszkanie wachmistrza. W północnej kurtynie znajdowała się zbrojownia, natomiast na osi bramy wjazdowej postawiono dom wolnostojący ze studnią. Do dziś zachował się jedynie spichlerz, w którym mieści się Muzeum Puszczy Drawskiej i Noteckiej.

Dalsza rozbudowa przebiegała wolno i bez powiększania rdzenia twierdzy. Na lewym brzegu Starej Noteci wzniesiono szaniec ziemny by chronić przeprawę przez rzekę. Wkrótce jednak rozbudowano go i uzyskał formę rawelinu, który ochraniał drewniany most. Przez kolejne lata udoskonalano twierdzę tworząc coraz to nowe obiekty obronne.

Z miedziorytu pochodzącego z 1715r. Można dostrzec, poza fortyfikacjami również zabudowę cywilną oraz sakralną. Jedną z nich jest kościół garnizonowy wzniesiony na środku twierdzy. Była to budowla o potężnym, spadzistym dachu i okazałą wieżą górującą nad miastem. Drezdenko powoli rozwijało się zajmując coraz to nowe tereny i zbliżając się do fortyfikacji. Znacznie obniżał się również stan wody w Noteci Starej i Leniwej, co powodowało spadek wartości obronnej fortyfikacji. W tym czasie rozpoczął się powolny zmierzch twierdzy. Co prawda prowadzono drobne prace konserwatorskie i naprawcze, jednakże to nie wpływało na podniesienie znaczenia ośrodka, który znalazł się w grupie przestarzałych systemów obronnych. W pierwszej połowie XVIII w. usypano jeszcze szańce od strony wschodniej jednak nie miały one chronić twierdzy a jedynie spowodować jak najdalsze odsunięcie dział wroga od miasta.

Drezdenko dzięki swojej lokalizacji było niezwykle ważnym ośrodkiem gospodarczym i militarnym na granicy Polski i Niemiec. Jest przykładem grodu, który pomimo wielu zniszczeń potrafi się odradzać.

Niedostatki żyznych gleb mieszkańcy rekompensowali sobie rozwiniętym handlem. Dzięki temu, wytworzyli silny ośrodek rzemieślniczy i całkiem zamożną grupę mieszczan. W XVII w., nakładem ogromnych środków wzniesiono potężną twierdzę, którą rzadko spotykało się w miastach większych niż Drezdenko. Owa twierdza, jak pokazał czas, niejednokrotnie sprawdziła się i udowodniła swoją skuteczność. Jednakże późniejsza rozbudowa starego miasta zdecydowanie obniżyła jej wartości obronne. Nie bez znaczenia był również fakt, że wraz z udoskonaleniami technik wojennych niemodernizowana twierdza przestała spełniać swoją pierwotną rolę.

Skutkiem wojny zakończonej w 1945r. było zniszczenie miasta i jego zabudowy w 80%. Żmudną pracą kilku pokoleń mieszkańców udało się miastu przywrócić świetność.

Źródło: www.ziemialubuska.pl
brak podpisu
Pochodzenie: www.ziemialubuska.pl