Kilka słów o Templariuszach

Poza Joannitami na ziemi lubuskiej byli obecni również Templariusze, którzy także zostawili po sobie w naszym regionie mnóstwo ciekawych zabytków. Poniżej kilka słów na temat tego zakonu.

Zakon Templariuszy został założony w 1119r. w Jerozolimie przez francuskich rycerzy na czele z Hugonem de Payns i Gotfrydem de Saint- Omer. Celem działalności tego zgromadzenia było utrzymywanie bezpieczeństwa na drogach i obrona miejsc związanych z życiem i działalnością Chrystusa. Według relacji Jakuba de Vitry bracia zachowywali ubóstwo, czystość i posłuszeństwo wedle reguły kanoników regularnych. Początkowo, przez dziewięć lat, dziewięciu braci- rycerzy służyło w świeckich okryciach, korzystając ze szczodrości wiernych.

Ideały reprezentowane przez Templariuszy znalazły uznanie patriarchy jerozolimskiego i króla Baldwina II, który umieścił ich w Pałacu Salomona i oddał do dyspozycji Świątynię Pańską w dzielnicy Templum, która do utraty Jerozolimy w 1187r. pozostawała domem macierzystym zakonu.

Charakter zgromadzenia i kierunki działalności znalazły wielkiego protektora w osobie Bernarda de Clairvaux. Dzięki jego poparciu działalność templariuszy została usankcjonowana na synodzie w Troyes w 1128r., gdzie zatwierdzono także regułę opartą na ślubach ubóstwa, czystości i posłuszeństwa oraz czterech kolejnych związanych ze statusem mnicha- żołnierza. Rycerze mieli prawo noszenia białego płaszcza z łacińskim, czerwonym krzyżem a ich sztandar bojowy nazywany gonfanon baucent był dwukolorowy, biało- czarny. Reguła zakładała istnienie kilku grup braci, co odpowiadało ówcześnie obowiązującej hierarchii społecznej. Pełnoprawnymi członkami zakonu mogli zostać jedynie rycerze, inni- mieszczanie, lub osoby pochodzące z ludu zasilali organizację jako kapelani, giermkowie i bracia służebni. Życie zakonne sankcjonowała Reguła, funkcjonująca pierwotnie w wersji łacińskiej, a następnie również we francuskiej, Statuty zakonne (Statuts), Odejścia z zakonu (Retraits) i Uwagi (Egards).

Bracia przyjęli nazwę Rycerzy Świątyni. Zakon został wyłączony spod jurysdykcji biskupiej i był bezpośrednio podporządkowany papieżowi. Najwyższą władzą w zgromadzeniu była kapituła generalna składająca się z przedstawicieli wszystkich grup zakonnych. Zbierała się ona pod przewodnictwem wielkiego mistrza, decydowała o najważniejszych sprawach zakonu i wybierała ze swego grona urzędników zakonnych. W przerwach między posiedzeniami kapituły, rządy sprawował wielki mistrz wraz z dwoma komandorami oraz innymi wyspecjalizowanymi funkcjonariuszami: marszałkiem, senaszalem i skarbnikiem. Członkowie zgromadzenia dzielili się na cztery grupy: braci rycerzy (fratres milites), braci służebnych- giermków (fratres servientes armigerii), kapelanów (fratres capellani) włączonych do zakonu po 1163r. oraz służby i rzemieślników (servientes famuli et offici). Ludźmi zależnymi od zakonu byli zarządcy dóbr ziemskich i dzierżawcy, ludność poddańcza i niewolnicy, którzy uprawiali ziemie Templariuszy.

Wkrótce po synodzie w Troyes, dzięki umiejętnie prowadzonej akcji propagandowej, templariusze uzyskali na terenie Ziemi Świętej i Europy szereg nadań. Administracyjnie zakon był podzielony na prowincje. Na Bliskim Wschodzie były to prowincje: jerozolimska, antiocheńska, trypolitańska; w Europie: francuska, hiszpańska, portugalska, włoska, angielska, szkocka, irlandzka, niemiecka i węgierska, przy czym odrębność tej ostatniej poddawana jest w wątpliwość. Na czele każdej prowincji stały kapituły i mistrzowie prowincjonalni. W obrębie prowincji znajdowały się specjalne jednostki administracyjne nazywane preceptoratami, na których przewodzili funkcjonariusze określani preceptorami. Najmniejszymi jednostkami administracyjnymi były komandorie, znajdujące się pod zarządem komandorów mających do dyspozycji kilku braci- rycerzy, kapelana a także giermków i służebnych.

Utrzymywanie Ziemi Świętej bez zakonów rycerskich i ich warowni byłoby niemożliwe, wymagało to jednak nieustannie olbrzymich nakładów. Podobnie wyglądała sytuacja na Półwyspie Iberyjskim. Miał w tym pomóc system komandorii wewnątrz Europy (również w Polsce).

Templariusze czerpali dochody z uprawy gruntów rolnych i hodowli zwierząt. Posiadali patronaty nad kościołami pobierali opłaty celne, zbierali datki przeznaczone na wyprawy krzyżowe. Zajmowali się na dużą skalę handlem i operacjami finansowymi. Związane z tym przekonanie o bogactwie zakonu stało się przyczyną jego zguby. W 1307 roku król Francji Filip Piękny, licząc na przejęcie legendarnych skarbów, rozkazał aresztować wszystkich templariuszy na terenie Francji. W 1312 roku papież Klemens V rozwiązał zakon. 18 marca 1314 roku spłonął na stosie ostatni mistrz- Jakub de Molay.

Templariusze na pograniczu wielkopolsko-pomorsko-brandenburskim największe nadania otrzymali od dwóch wielkich, politycznych antagonistów: Henryka Brodatego i Władysława Odonica. Obok nich donatorami Templariuszy w Polsce i w granicach dawnego biskupstwa lubuskiego byli polscy książęta: Przemysł, Bolesław i Przemysł II z Wielkopolski, Bolesław z Mazowsza, Bolesław II i Henryk III ze Śląska. Intencją fundatorów, obok deklarowanych względów dewocyjnych, było zabezpieczenie pogranicza przed najazdami i rabunkami oraz akcja kolonizacyjna.

Siedziby Templariuszy na ziemiach polskich posiadały kształt obszernych założeń zajmujących płaskie wzniesienia w zakolach rzek i pośród mokradeł. W obrębie majdanów znajdowały się zabudowania, w większości o charakterze gospodarczym. Wskazuje na to skala założeń oraz brak innych zachowanych budowli, co jest prawdopodobnie efektem ich nietrwałego charakteru. Fakt ten pozwala domyślać się istnienia tam obiektów o przeznaczeniu gospodarczym- stajni, obór, owczarni, gołębników. Uniwersalny typ rozplanowania dla założeń tego zakonu polega na wyodrębnieniu dziedzińca gospodarczego i mieszkalno-gospodarczego.

W województwie lubuskim pozostałości bytności Templariuszy możemy zaobserwować m. in. w Sulęcinie. Była to komandoria, ośrodek dóbr ufundowanych w 1244 roku przez śląskiego wielmożę- Mroczka. Pozostałościami po komandorii są prawdopodobnie zabudowania wchodzące w skład późniejszej siedziby szpitalników. Poza tym Długoszyn, gdzie zbudowano kościół datowany na XIV w., murowany, gruntownie przebudowany. Ponadto mówi się jeszcze o Ostrowie- nazwa zdradza słowiański rodowód, miejscowość nie została wymieniona w żadnym dokumencie jako posiadłość templariuszy, mogła znaleźć się w ich posiadaniu stosunkowo późno- pod koniec XIII w., w XIV w. wzmiankowana była jako posiadłość szpitalników. Reliktem pierwotnego założenia komandorii jest ceglana, gotycka kaplica, wzniesiona na planie prostokątnym, zamknięta pięcioma bokami oktogonu. Na podstawie cech stylistycznych możliwe datowanie na przełom XIII i XIV w.- podłużny plan, zamknięcie części wschodniej wieloboczne, wprowadzenie sklepienia (zamożny fundator), kształtki oraz usytuowanie na wzgórzu, w zakolu rzeki (typowe miejsce dla komandorii templariuszy na terenie Nowej Marchii).
brak podpisu
Pochodzenie: www.templariusze.org