Podążając sakralnym szlakiem

Podążając sakralnym szlakiem kilka bardzo ciekawych pod względem architektonicznym jak i historycznym miejsc sakralnych. Zwłaszcza kilka Kościołów zasługuje na uwagę. Proponujemy krótki przewodnik po najciekawszych zielonogórskich świątyniach.

Konkatedra św. Jadwigi
Kościół został ufundowany w II połowie XIII w. przez księcia Konrada I Głogowskiego jest obecnie uznawany za najstarszy zachowany zabytek Zielonej Góry. Fundator poświęcił świątynię św. Jadwidze (swojej babce). Ostatecznie został ukończony w 1294 r. przez Henryka Głogowczyka, syna Konrada. Sam fundator został pochowany w obrębie świątyni.

W wyniku pożaru, który strawił kościół w 1419 r. powstała ceglana konstrukcja widocznej dzisiaj halowej bryły kościoła. Zachowane do współczesności elementy gotyckie możemy podziwiać w elewacji, w przyporach, w południowym portalu i niektórych oknach z ich ostrołukowym kształtem, a także wewnątrz, gdzie widoczne są gotyckie arkady międzynawowe, łuk tęczowy i portale.

Kościół płonął jeszcze kilkakrotnie, m.in. nie oszczędził go wielki pożar miasta w 1582 r. a także w 1627 i 1651 r. Po tym ostatnim, który był szczególnie dotkliwy, kościół odbudowywano ćwierć wieku. W tym czasie m.in. mniejsze, półkoliste okna kościoła zastąpiły dotychczasowe gotyckie. W 1776 r. zawaliła się pękająca od dawna wieża kościelna. Wraz z nią runęły fragmenty ścian prezbiterium oraz nawy północnej, a także przęsła sklepień. Po tej katastrofie dach zyskał widoczny dziś kształt- niski i rozczłonkowany- zakłócający proporcje budowli. W 1832 r. powstała klasycystyczna, czterokondygnacyjna, zwieńczona tarasem i kopułą wieża, która dopełnia współczesnego obrazu kościoła.

Książęta głogowsko- żagańscy patronowali głównemu kościołowi parafialnemu Winnego Grodu aż do 1427 r. Wtedy książę Henryk IX przekazał farę żagańskiemu konwentowi augustiańskiemu. Kiedy ostatni z augustiańskich proboszczów Paweł Lenberg przeszedł na luteranizm, kościół przejęli w 1544 r. protestanci. Zmienne losy wojny trzydziestoletniej w I poł. XVII w. skutkowały zmiennymi losami kościoła św. Jadwigi oraz sporami wokół prawa korzystania z cmentarza przy ewangelickim kościele św. Trójcy. Trzy lata po zawarciu pokoju westfalskiego, w 1651 r. ostatni pastor ewangelicki opuścił Zieloną Górę i obie świątynie przeszły w posiadanie katolików.

W wyposażeniu kościoła zachował się barokowy chór z malowanymi przedstawieniami świętych z XVII w. i renesansowa, kuta krata przy wejściu do Kaplicy Oliwnej.

Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej
Został zbudowany w latach 1746- 1748 na planie krzyża i należy do najstarszych w mieście. Dawniej był zborem protestanckim, nazywanym Ogrodem Chrystusowym. Wzniesiony w ciekawym stylu szachulcowym. Przed każdą mszą świętą odsłaniany jest obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, tak jak w sanktuarium na Jasnej Górze.

Od sierpnia 1745 r. przygotowywano teren pod budowę. We wrześniu wytyczono obiekt i położono kamień węgielny. Mury wznoszono do 20 października 1747 r. Uroczyste poświęcenie kościoła miało miejsce 15 grudnia 1748 r. Kościół pierwotnie nie miał wieży, ale była ona przewidywana już w trakcie budowy do późniejszej realizacji. Ostatecznie wybudowano ją w 1828 r. Sto lat później (1929 r.) na wieży zamontowano wykonany w Berlinie zegar. Po II wojnie światowej zbór ewangelicki przejęli katolicy.

W kościele na szczególną uwagę zasługują elementy wystroju i wyposażenia. Wśród nich ołtarz główny z 1749 r. utrzymany w stylu regencyjnym. Ponadto kamienna, rokokowa chrzcielnica z 1755 r. Warto też zauważyć drewniane Cancelhum (przegroda pomiędzy częścią prezbiterialną i nawową z 1747 r.). Kolejnymi ciekawostkami są organy z 1906 r. i drewniany prospekt organowy w stylu barokowym z 1752 r. Ambona pochodzi z połowy XVIII w., jest drewniana, w stylu regencyjnym. Poza tym liczne epitafia.

Kościół Najświętszej Marii Królowej Polski
Świątynia należy do Kościoła Polskokatolickiego w RP, znajduje się na terenie diecezji wrocławskiej w dekanacie lubuskim.

Kościół został zbudowany w 1866 r. w stylu neogotyckim. Jest budynkiem ceglanym, salowym, na rzucie prostokąta. Bryła kaplicy jest nakryta dachem dwuspadowym. Fasada i przeciwległa elewacja posiadają czterostopniowe, schodkowe szczyty. Otwory okienne i wejściowy są półkoliście zamknięte.

Początkowo kościół był wyposażony w organy zakupione z likwidowanego kościoła w Nietkowie. W 1884 r. zamontowano nowe, które zachowały się do dzisiejszego dnia i znajdują się w ewangelickim kościele Jezusowym przy Placu Bohaterów. Są najstarszymi organami w mieście.

Krótko po zakończeniu budowy, z uwagi na zły stan techniczny i wzrost liczby wiernych podjęto decyzję o budowie nowej świątyni. W 1911 r. oddano do użytku nowy kościół przy Placu Bohaterów a kaplica opustoszała. W 1920 r. przystosowano ją do celów muzealnych dla potrzeb stowarzyszenia zajmującego się tworzeniem zbiorów oraz ochroną i pielęgnacją dorobku narodowego w mieście i powiecie zielonogórskim. W 1927 r. poddasze zaadaptowano na „wiejską izbę”.

Ewangelicki Kościół Jezusowy
Dawny staroluterański kościół Chrystusowy przy Placu Bohaterów. Zaprojektowany przez zielonogórskiego architekta powiatowego Emila Friede. Kamień węgielny położono 22 sierpnia 1909 r. a uroczyste poświęcenie nastąpiło w 1911 r. W 1936 r. wykonano dla tej świątyni dwa dzwony, z których jeden został w 1943 r. zarekwirowany przez wojsko niemieckie. Po zakończeniu wojny, kościół przejęli katolicy, użytkując ją jako kaplicę ślubów pod wezwaniem św. Józefa. Od 1950 r. ponownie przeszedł w ręce ewangelików.

Jednonawową świątynię założono na planie krzyża z nierównej wysokości bocznymi aneksami tworzącymi pozorny transept. Gmach postawiono na ceglanym cokole, zaopatrzonym w otynkowane elewacje i połacie dachów przykryte czerwoną dachówką karpiówką. Wieża w podstawie kwadratowa, w górnej partii ośmioboczna została zwieńczona wydatnym hełmem pokrytym blachą miedzianą, podobnie jak kopuła przybudówki mieszczącej klatkę schodową. Przedsionek, fasada i ramię transeptu zostały zamknięte profilowanymi szczytami zwieńczonymi gzymsami. Malowniczą bryłę zaopatrzono w liczne i zróżnicowane w formie okna oraz skromne dekoracje szczytów. Kościół miał pomieścić 370 miejsc siedzących.

W święto Trójcy Świętej, 1911 r. odbyło się uroczyste poświęcenie nowego kościoła. Jednym z elementów uroczystości było przekazanie przez Emila Friede kluczy do świątyni jej opiekunowi ks. Ernstowi T. Heckertowi z Kożuchowa.

Koszt budowy wraz z dekoracją malarską wnętrza, wyniósł ok. 75.000 marek. Część prac wykonali nieodpłatnie należący do gminy rzemieślnicy.

Kościół Najświętszego Zbawiciela
Trójnawowy kościół został zbudowany według projektu Wilhelma Wagnera i Oskara Hossfeldowa, w pierwszej połowie XXw. Świątynie zbudowano z cegły, ma kształt nawiązujący do dawnych bazylik. Na szczycie zamieszczono cztery dzwony. Regularnie odbywają się tu koncerty muzyki organowej.

Kościół pw. Najświętszej Marii Panny    
Ten kościoł zwany jest Kaplicą na Winnicy. Położona przy ul. Aliny, nieco poza ścisłym centrum Miasta. Wzniesiono ją po 1314 r. jako wotum za opiekę nad mieszkańcami Zielonej Góry, którzy przeżyli epidemię dżumy. Jej ofiarą padło siedemset osób, a ci, którym udało się opuścić miasto (ok. 100 osób), schronili się na wzgórzach po południowej stronie miasta, gdzie wśród winnic przeczekali zarazę. W dowód wdzięczności za ocalenie wkrótce potem z pozbieranych kamieni polnych wystawiono na tym wzgórzu kaplicę Maryjną.

Pierwsza kaplica była wzniesiona z drewna na kamiennych fundamentach, w XV w. zastąpiono ją budowlą murowaną z kamienia. W latach 70. XIX w. obiekt był własnością zielonogórskiego winiarza, który po przebudowaniu kaplicy prowadził w niej wyszynk wina.

Funkcję sakralną przywrócono w 1947 r. Po wojnie kaplicę remontowano kolejno w 1947 i 1951r. Niegdyś położona wśród winnic, dziś ukryta jest wśród zabudowy mieszkalnej w cieniu współczesnego kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Św. Ze szczytu wzgórza w pobliżu kaplicy można podziwiać widoki na zalesione stoki Wału Zielonogórskiego oraz pradolinę Czarnej Strugi i Śląskiej Ochli.

Kapliczka wotywna na oś. Pomorskim  
Znajduje się na dzisiejszym os. Pomorskim. Została postawiona w 1780 r. dla upamiętnienia ofiar wielkiej zarazy, która 100 lat wcześniej spowodowała śmierć trzech czwartych mieszkańców Zielonej Góry. Budowla w stylu klasycystycznym, murowana z cegły.

Cerkiew św. Mikołaja   
Dawny kościół ewangelicko- augsburski wybudowany w 1927 r. i zaadaptowany na potrzeby liturgii prawosławnej znajduje się przy dzisiejszej ul. Partyzantów. Wewnątrz można obejrzeć XVII- wieczny ikonostas.

Pierwsze nabożeństwo w tej świątyni odprawiono 8 września 1948 r. Uroczystej konsekracji odremontowanej cerkwi dokonał 5 czerwca 1949 r. ówczesny wikariusz wrocławski, biskup Michał (Kiedrow).

W czasie swojego funkcjonowania była wielokrotnie remontowana. Wymieniono stolarkę okienną, instalację elektryczną oraz pokrycie dachowe. Nad budynkiem wznosi się tylko jedna kopuła. Najbliższy remont zakłada wykonanie fundamentu pod świątynię, podwyższenie i wzmocnienie murów, postawienie następnej kopuły oraz dobudowanie nad wejściem dzwonnicy.

Cerkiew Opieki Matki Bożej    
Ta cerkiew to nowoczesna świątynia wybudowana w latach 2007- 2008. Wewnątrz znajduje się współczesny ikonostas. Mieści się przy ul. Boudena. Parafia greckokatolicka w Zielonej Górze istnieje od 1957 r. i należy do eparchii wrocławsko- gdańskiej.

Synagoga (nieistniejąca)  
Warto wiedzieć, że w miejscu gdzie dzisiaj stoi budynek Filharmonii Zielonogórskiej, niegdyś stała synagoga. Została zbudowana w latach 1882- 1883 wg projektu Gidona Weinerta. Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 r. bojówki hitlerowskie spalily synagogę. Po zakończeniu II wojny światowej już jej nie odbudowano. Jedynym zachowanym przedmiotem pochodzącym z synagogi jest karafka liturgiczna, która została odnaleziona niedawno w Niemczech i przekazana Lubuskiej Fundacji Judaica. 9 listopada 2008 r. na miejscu, gdzie stała synagoga został odsłonięty obelisk upamiętniający jej zniszczenie. W uroczystości wzięli udział przedstawiciele gmin żydowskich z Polski, Niemiec i Izraela oraz rabin Walter Rothsild z Berlina. Na obelisku widnieje napis „W tym miejscu stała synagoga zniszczona przez nazistów 9/10 X 1938”.

Koleina Magdalena